Bakterie Legionelli w instalacjach

Zagrożenia ze strony Legionelli

Bakterie z rodzaju Legionella rozwijają się w środowisku wodnym, a optimum ich rozwoju to temperaturę 38 – 42°C. Dlatego aktualne przepisy przewidują temperaturę ciepłej wody użytkowej 55 – 60°C. W temperaturze 55° C Legionella żyją około 20 min., a w temperaturze 60° C – około 2 minut. Giną w temperaturze ok. 70°C.

Bakterie te szybko przyrastają w instalacjach wody ciepłej i w instalacjach klimatyzacyjnych. Dodatkowo bakterie konkurencyjne wobec nich nie przeżywają w tych temperaturach – ułatwia to rozwój Legionella. Rozwojowi bakterii sprzyjają też zastoje ciepłej wody ( w instalacjach, podgrzewaczach, zasobnikach).

Komórki bakteryjne przenoszone są za pomocą kropelek o odpowiedniej temperaturze, szczególnie więc niebezpieczny dla zdrowia jest aerozol wodno – powietrzny (krople o średnicy mniejszej niż 5 µm), którego źródłem mogą być:

  • prysznice i jacuzzi
  • klimatyzatory
  • nawilżacze, wieże chłodnicze
  • spryskiwacze ogrodowe i fontanny
  • wanny perełkowe; myjnie samochodowe
  • szklarnie

Występuje ok. 30 gatunków bakterii z rodzaju Legionella. Choroba legionistów czyli legionelozowe zapalenie płuc (legionelloza) wywoływana jest przez gatunek Legionella pneumophila, zaś objawy są następujące: wysoka gorączka (powyżej 38°C); utrata przytomności (lub inne objawy ze strony układu nerwowego) oraz kaszel, niewydolność oddechowa.

Możliwe są też następujące objawy:

  • zespół objawów podobnych do grypy (po 2-5 dniach na ogół ulega samowyleczeniu)
  • chroniczne objawy ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty)
  • przewlekłe zapalenie oskrzeli lub inne chroniczne schorzenie dróg oddechowych oraz ciągłe uczucie zmęczenia
  • Legionelloza została oficjalnie uznana przez Ministerstwo Zdrowia za chorobę zakaźną

Legionellozę można skutecznie leczyć pod warunkiem właściwego rozpoznania (podanie antybiotyków rutynowych dla zapalenia płuc nie jest skuteczne – niewłaściwe rozpoznanie jest zasadniczą przyczyną dość wysokiej śmiertelności: 13 – 20%). Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rocznie na zapalenie płuc wywoływane Legionella pneumophila umiera od 20 do 100 tysięcy osób. Ostatnia groźna epidemia tej choroby, wywołana bakteriami obecnymi w instalacji klimatyzacji w budynku użyteczności publicznej, wystąpiła w 2002 r. w Anglii, gdzie zachorowało 114 osób.

Jak zabezpieczyć się przed zakażeniem?

Wedle środowisk medycznych wielkość dawki zakaźnej zależy od stanu zdrowia potencjalnego pacjenta. Większość zachorowań występuje w krajach basenu śródziemnomorskiego, ale notowane były też przypadki nabycia Legionellozy w Polsce.

Jedyny skuteczny sposób profilaktyki to stworzenie w instalacjach wodnych i klimatyzacyjnych takich warunków, by bakterie z rodzaju Legionella nie znajdywały sprzyjających warunków życiowych.

Można to osiągnąć poprzez następujące sposoby: stosowanie systemu cyrkulacji wody ciepłej, co zapewnia jej wysoką temperaturę i uniemożliwia powstawanie zastoisk; dokładne wymiarowanie podgrzewacza pojemnościowego – jego zbyt duże wymiary spowodują stworzenie dobrych warunków do rozwoju Legionelli – stojąca woda o optymalnej dla nich temperaturze; okresowe przegrzewanie wody ciepłej do temperatury 70oC na okres co najmniej 5 minut.

Zasadę tę można stosować zarówno dla całej sieci (nie należy wówczas korzystać z instalacji), jak i dla poszczególnych punktów instalacji (np. podgrzewacz wody). Przegrzana woda powinna spłynąć z instalacji przed ponownym zastosowaniem wody użytkowej; okresowa dezynfekcja przewodów wody ciepłej (dawki środków używane rutynowo do dezynfekcji wody pitnej nie są wystarczające do pozbycia się Legionelli)- należy wyłączyć instalację z użytku i przepłukać ja wodą o temp. co najmniej 70oC. Po obniżeniu tempera- tury należy zastosować dawkę środków dezynfekujących (chlor wolny, ozon) lub naświetlanie wody promieniami UV; zapobieganie obecności cząstek organicznych (podstawa pokarmowa) poprzez stosowanie odwróconej osmozy; w projekcie nowych instalacji unikać ”martwych odgałęzień” – tj. takich, w których mogą wystąpić zastoiska wody.

Często takimi odcinkami są długie rury spustowe albo długie podejścia do podgrzewacza. Jeśli nie da się uniknąć takich odgałęzień, trzeba w nich okresowo przegrzewać wodę; stosowanie baterii uniemożliwiających lub ograniczających powstanie aerozolu; należy izolować rury wody ciepłej od zimnej (w tym umieszczać rury wody ciepłej nad rurami wody zimnej) – w przeciwnym wypadku nastąpi między nimi wymiana ciepła powodująca, że temperatura wody zimnej wzrośnie do temperatur umożliwiających namnażanie bakterii; utrzymanie odpowiedniej wilgotności powietrza w instalacjach klimatyzacyjnych, aby nie gromadziła się wilgoć, szczególnie filtrach powietrza, tłumikach, wymiennikach ciepła (czyli tam, gdzie rozwojowi bakterii dodatkowo sprzyja temperatura); utrzymywanie czystości i regularna dezynfekcja (biocydy utleniające takie jak chlor, brom, ozon, jod oraz nieutleniające – głównie organiczne) z atestem higienicznym, promienniki UV) urządzeń takich nawilżacze, inhalatory, klimatyzatory; usuwanie osadów i stosowanie wody wyjałowionej (np. przegotowanej).

Co 2 lata należy dezynfekować instalacje klimatyzacyjne, a co 3 – wentylacyjne; zachowanie właściwej kolejności postępowania przy wyłączeniach i włączeniach instalacji; właściwe umieszczenie urządzeń klimatyzacyjnych (przy uwzględnieniu lokalizacji pozostałych elementów instalacji współpracujących ze środowiskiem zewnętrznym oraz warunków zewnętrznych – np. kierunków wiatrów).